LIỆU PHÁP PHÁT TRIỂN CHIỀU CAO CHO TRẺ HỖ TRỢ SỰ TĂNG TRƯỞNG VÀ SỨC KHỎE CỦA BÉ

MỘT SỐ LỜI KHUYÊN TỪ BÁC SỸ NOH

 

Chúng ta có thể làm những gì để giúp cho những trẻ có vóc dáng thấp bé?

 

Các bậc phụ huynh của những đứa trẻ có chiều cao thấp hơn so với các bé đồng trang lứa đôi khi vẫn luôn cảm thấy phiền muộn khi nhìn vào đứa con của mình. Chiều cao trung bình của người Việt Nam đang ngày một tăng lên, chưa kể đến việc sở hữu một chiều cao lý tưởng đáng mơ ước sẽ chiếm ưu thế hơn ở nhiều lĩnh vực trong xã hội hiện nay. Các ông bố bà mẹ chính vì lo lắng con mình sẽ tự ti và bị tổn thương nếu thấp bé hơn so với bạn bè, không hoà nhập được dẫn đến tình trạng dễ trở nên ủ rũ mất tinh thần,vv… nên sẽ luôn mong muốn tìm được biện pháp có thể giúp con mình tăng chiều cao. Việc đầu tiên chúng ta cần là xác định rõ ràng xem con bạn thực sự thấp lùn, hay cần được điều trị để có thể cải thiện chiều cao.

 

Đánh giá tăng trưởng chiều cao

 

Thông thường khi trẻ xếp thứ 3 theo thứ tự chiều cao từ thấp đến cao trong tổng 100 bé có cùng giới tính cùng độ tuổi, tức chiều cao của bé nhỏ hơn -2SD (thấp hơn 2 độ lệch chuẩn), hay trường hợp trẻ trong thời kỳ tăng trưởng có mức tăng chiều cao dưới 4cm/năm, thì khi này trẻ cần được tầm soát tăng trưởng chiều cao và thực hiện các loại xét nghiệm liên quan để quyết định xem có cần thiết phải sử dụng các biện pháp điều trị hay không.

 

Các xét nghiệm chẩn đoán

 

Để đánh giá tình trạng sức khỏe của trẻ cần dựa theo các kết quả xét nghiệm công thức máu, nội tiết, đánh giá tuổi xương và sau đó lập ra ra các phương hướng điều trị thích hợp.

 

Các xét nghiệm bổ sung: Xét nghiệm đánh giá chức năng tuyến yên và xét nghiệm MRI

 

Để xác định nguyên nhân của chứng chậm tăng trưởng chiều cao, cần thực hiện xét nghiệm chức năng hoạt động của tuyến yên bao gồm hormone tăng trưởng cùng với chụp cộng hưởng từ MRI. Đặc biệt, xét nghiệm chức năng tuyến yên sẽ được thực hiện theo hai phương pháp: xét nghiệm kích thích hormone tăng trưởng (GH) hoặc xét nghiệm kìm hãm GH.

 

Chụp cộng hưởng từ não MRI: MRI Sella (20-40 phút)
Đây là kỹ thuật xét nghiệm chẩn đoán bằng hình ảnh sử dụng từ trường mà không bị ảnh hưởng bởi tia phóng xạ, giúp ta kiểm tra bệnh lý ở não và đặc biệt là có thể kiểm tra có sự bất thường nào ở tuyến yên hay không. Trong một số trường hợp đặc biệt có thể sử dụng thuốc để bé ngủ trong suốt quá trình tiến hành chụp.

 

Thời điểm nào là thích hợp để thực hiện liệu pháp hormone tăng trưởng?

 

Theo báo cáo, con người phát triển chiều cao khoảng 80% ở độ tuổi trước dậy thì và 20% trong tuổi dậy thì. Chính vì thế để đạt được hiệu quả tối ưu thì trẻ cần được điều trị trước tuổi dậy thì. Nếu bỏ qua thời gian này, thông thường là sau 10 tuổi thì khả năng tăng trưởng của trẻ đã bị giảm đi đáng kể. Lúc này việc điều trị bằng liệu pháp hormone tăng trưởng sẽ ít mang lại hiệu quả hoặc không còn tác dụng.

 

Ở bé gái, khi trẻ bắt đầu phát triển ngực là đã bắt đầu thời kỳ dậy thì và chiều cao sẽ tăng thêm khoảng 20cm. Sau lần kinh nguyệt đầu tiên nếu trẻ cao thêm khoảng 5~6cm thì sẽ đạt được chiều cao của người trưởng thành và sẽ ngừng tăng chiều cao sau 14 tuổi.

 

Ở bé trai, tuổi dậy thì ở trẻ bắt đầu chậm hơn bé gái khoảng từ 1 năm 6 tháng đến 2 năm, sau khi tăng khoảng 25cm thì đến 16~17 tuổi sẽ đạt được chiều cao của người trưởng thành. Thời gian điều trị hormone tăng trưởng phải được thực hiện liên tục cho đến khi trẻ ngừng phát triển, lúc này tuổi xương thông thường ở nữ là 14~16 tuổi và nam là 16~17 tuổi, hoặc khi tốc độ tăng chiều cao trung bình ở cả 2 giới là dưới 2~3cm/năm.

 

Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của trẻ?

 

-Chế độ dinh dưỡng cân bằng (Nhất định không được bỏ bữa sáng)
-Vận động thường xuyên (Ít nhất 3 lần/ tuần, dành mỗi ngày khoảng 40-50 phút để vận động toàn thân)
-Đi ngủ sớm (Hormone tăng trưởng sẽ không được giải phóng trước lúc ngủ, thay vào đó là hormone cortisol gây ức chế tăng trưởng)
-Giảm căng thẳng
-Yếu tố di truyền và yếu tố môi trường

 

Nên đến thăm khám tại bệnh viện trong bao lâu?

 

Kế hoạch điều trị

Nên thực hiện đo chiều cao cân nặng mỗi 3 tháng hoặc 6 tháng để theo dõi tốc độ tăng trưởng và dậy thì, chụp hình cổ tay mỗi 6 tháng để kiểm tra tốc độ tăng trưởng tuổi xương.

 

Khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm

Đối với các trường hợp bé gái trước 8 tuổi, bé nam trước 9 tuổi bắt đầu xuất hiện các đặc điểm giới tính thứ cấp như ngực phát triển, xuất hiện kinh nguyệt, mọc lông mu, tăng kích thước tinh hoàn. Không khó để phát hiện dấu hiệu dậy thì ở nữ nhưng đối với nam, nếu phát hiện trễ thì rất dễ bỏ qua thời điểm vàng để điều trị vì thế ta cần hết sức lưu ý.

 

Nguyên nhân của chứng dậy thì sớm

Hiện tượng dậy thì sớm ở nữ hầu hết là do sự phát triển sớm của các hormone gây ức chế và thay đổi nội tiết trong giai đoạn dậy thì, một số ít là do bệnh nền . Còn dậy thì sớm ở nam có thể là do hậu quả của một số hiện tượng và bệnh lý vì thế cần phải được phát hiện và kiểm tra sớm. Ngoài ra nguyên nhân của hiện tượng này cũng có thể là do sự bài tiết hormone ở tuyến thượng thận, bụng hay các cơ quan khác nên cần phải phân biệt.

 

Chẩn đoán

Tiến hành thực hiện các xét nghiệm hormone cơ bản và kiểm tra tuổi xương qua hình chụp cổ tay hoặc vai, xác định nguyên nhân bằng các phương pháp như xét nghiệm nội tiết tố hay chụp cộng hưởng từ MRI tuyến yên, siêu âm vùng chậu..v..v

 

Thực hiện điều trị bằng cách nào?

Đối với trẻ dậy thì sớm có thể được điều trị bằng phương pháp tiêm vào cơ hoặc dưới da hormon ức chế dậy thì sớm (GnRH), sau đó phân biệt và theo dõi dựa theo quá trình phát triển dậy thì và tăng trưởng riêng của từng trường hợp rồi sau đó quyết định thời điểm kết thúc điều trị.

 

Đối với trẻ có biểu hiện dậy thì sớm, xương của trẻ phát triển nhanh hơn so với bình thường, xuất hiện kinh nguyệt và có các dấu hiệu dậy thì sớm hơn các bạn cùng trang lứa. Tuy nhiên nếu không được điều trị sớm, trẻ có thể ngừng phát triển sớm hơn và có nguy cơ thấp hơn mức chiều cao lý tưởng khi trưởng thành.

 

BÁC SỸ NOH
Yonsei University, Wonju college of Medicine 2009 , Ajou University Hospital, Intern 2011, Yonsei Wonju Chirstian Hospital, Pediatric resident 2012-2016, Sarowun Hospital, Pediatric department, Pediatrician 2016, Ourvillage Clinic, Medical director 2016~2018, Samsung Sky Hospital, Pediatrician 2019~Now
Member of Asia-Pacific Endocrinology Association